اگر روزی گذرتان به جشنها و مراسم ترکمنهای استان گلستان بیفتد، حتما با رقص خنجر ترکمن روبهرو خواهید شد. در این مراسم، مردانی را خواهید دید که با لباسهای سنتیشان خنجرهایی درخشان در دست دارند و با وقار و مصمم، خنجرها را در هوا میچرخانند. این حرکات نمایشی، کاملا سریع، هماهنگ و پرصلابت است، بهطوریکه شما را تحت تاثیر قرار میدهند و اگر نبضتان را بگیرید، خواهید دید که تندتر میزند.
بله! درست حدس زدید؛ داریم درباره رقص خنجر ترکمن صحبت میکنیم. آیینی که از دل تاریخ، اسطوره و نبردهای حماسی ترکمنها متولد شده است و مسیری پرفراز و نشیب را پشت سر گذاشته است تا به امروز برسد. البته که هر کسی شانس دیدن این سنت غنی و تماشایی مردن ترکمن را ندارد؛ اما اگر میخواهید جزء خوش شانسها باشید، با تورهای ترکمن صحرا کلوت سفر کنید.
تاریخچه و فلسفه رقص خنجر
میدانید که رقصهای سنتی یکی از جلوههای بارز هویت فرهنگی هر قوم و ملتی هستند. بنابراین رقص خنجر ترکمنی یکی از زیباترین و پر معناترین حرکات آیینی محسوب میشود که در بین مردم ترکمن ایران ریشه دوانده است. همچنین بهترین جاذبه دیدنیست که در سفر به ترکمن صحرا میتوانید آن را از نزدیک ببینید.
تاریخچه اجرای این رقص ترکمنی به قبل از ظهور اسلام تعلق دارد. در واقع قبایل ترکمن قبل از شروع نبرد این مراسم را اجرا میکردند تا با روحیه بهتری به میدان مبارزه و جنگ بروند. بنابراین نوعی اعلام آمادگی برای مبارزه محسوب میشود که مبارزان، شمشیرها را به دست میگرفتند و با چرخاندن آن و انجام حرکات موزونی که معمولا با نعره و فریاد همراه بود، خود را برای نبرد با دشمنان آماده میکردند.
به یاد داشته باشید که ترکمنها از دیرباز به مهارتشان در اسبسواری و جنگاوری مشهور بودهاند. بههمین دلیل خنجر بهعنوان سلاحی سبک و سریع، همیشه در کنار مردان ترکمن بوده که در نبردهای تن به تن از آن استفاده میکردند. در نهایت، با گذشت زمان، این مهارت جنگی به یک هنر نمایشی تبدیل شد؛ رقصی که همچنان قدرت، غرور و سنتهای کهن مردم ترکمن را زنده نگه داشته است.
برای آشنایی بیشتر با این رقص سنتی، میتوانید همین الان در تور خالد نبی و ترکمن صحرا ثبت نام کنید!
چگونه رقص خنجر ترکمن اجرا میشود؟
زمانیکه نمایش این رقص ترکمنی اجرا میشود، گویی وارد یکی از صحنههای فیلم تاریخی شدهاید. معمولا اجرا کنندگان این نمایش، مردان ترکمن هستند که با حرکات سریع، چرخشهای هماهنگ و مانورهای هنرمندانه صحنه را به دست میگیرند و تماشاگران را مجذوب خود میکنند.
این مردان با لباس های سنتی ترکمنی به صحنه رقص میآیند که شامل چخت (بالاپوش بلند) یالق (کلاه ترکمنی) و شلوار گشاد است. همچنین حرکاتی را انجام میدهند که مهمترین ویژگیهای آن را در ادامه معرفی کردهایم:
- استفاده از خنجر: رقصندگان، خنجر یکی از اجزای اصلی اجرای این رقص سنتی است. در واقع رقصندهها خنجر را به دست میگیرند و با حرکات موزون، شبیه به نبرد تن به تن، آن را در هوا میچرخانند.
- حرکات پرانرژی: حرکات پا و چرخشهای سریع، نمایانگر چابکی و مهارت جنگی است. این حرکات برای نشان دادن قدرت و صلابت به دشمن کاربرد داشته است که امروزه باعث جذابتر شدن این رقص آیینی شده است.
- همراهی با موسیقی محلی: این رقص معمولا با نوای دوتار و ریتمهای سنتی ترکمن همراه میشود که حس حماسی آن را دوچندان میکند.
- ذکر خنجر: از گذشته تا به امروز این رقص همراه با ذکر خنجر بوده است و با ادبیات عرفانی و حماسی اجرا میشود.
حالا که با اجزای این رقص ترکمنی آشنا شدید، کمی بیشتر باید درباره جزئیات اجرای آن بدانید. زمانیکه رقص خنجر ترکمن ها شروع میشود، 6 مرد ترکمنی در صحنه ظاهر شده و دور آتش حلقه میزنند. سپس ذکر خنجر میخوانند و شروع به چرخیدن میکنند. این گروه با فردی به نام پرخوان رهبری میشود که به ذکرخوانی رقصندگان نظارت دارد. در نهایت، پرخوان، خنجر را بلند میکند و همراه با او گروه نیز دستانشان را در نقطهای مشترک به سمت آسمان دراز میکنند که تصویری از آلاچیق را نمایان میکند.
تورهای ترکمن صحرای آژانس گردشگری کلوت، شما را با آیینهای این رقص ترکمنی آشنا میکند. بنابراین جزء بهترین تورهای فرهنگی و تاریخی داخلی محسوب میشوند و یک ماجراجویی فرهنگی به شمار میآیند.
موسیقی، روح زنده رقص خنجر ترکمن
در کنار این حرکات نمایشی، موسیقی سنتی ترکمن نقشی کلیدی را ایفا میکند. دوتار، قوشاناق و نی، همراه با ضربات تند دف، جوی حماسی ایجاد میکنند که هر بینندهای را به وجد میآورد. برخی از ترانههای محلی که هنگام اجرای این رقص گفته میشود، روایتهایی از جنگهای تاریخی، عشقهای اسطورهای و دلاوریهای مردم ترکمن هستند.
موسیقی كه در حین اجرای رقص اجرا میشود، ریتم منظمی دارد و در دسته موسیقی حماسی قرار میگیرد. پرخوان نیز با غزلخوانی و آواز خود كه معمولا با صدای دلنشین دو تار همراه میشود، اجرای این نمایش آیینی را تكمیل میکند.
یکی از راههای آشنایی با موسیقی ترکمنی، اقامت در بومگردیهای منطقه است که در تور ترکمن صحرا بومگردی این امکان برای شما فراهم شده است!
ذکر خنجر چیست و چه مضمونی دارد؟
همانطور که گفتیم یکی از اجزای مهم اجرای رقص خنجر ترکمن، ذکر خنجر است. در گذشتههای دور و در دوران قبل از اسلام، ذکر خنجر بیشتر حماسی و در وصف شجاعت و قهرمانی مردان مبارز ترکمن بوده است. اما پس از اسلام، ذکر خنجر رنگ و بوی مذهبی به خود گرفت و به ذکر و ستایش پروردگار و امامان تبدیل شد.
یکی از اشعار ذکر خنجر را در ادامه برایتان آوردهایم:
«ای آلای آلای،
ای آلای آلای ای گوزیم سنی ای گوزله یار؛
ای دیلیم سنی ای سوزله یارای قلبیم سنی ای استه یار؛
آلای آلای آلای استه یور آی آلای آلای استه یور هو ، ها ، هو»
(یا رب، یا رب، یا رب، چشمانم تو را مینگرد. زبانم گویای تو است، قلبم تو را میخواهد. یا رب، یا رب، تو را یا رب تو را هو، ها، هو)
رقص خنجر ترکمن در آیینها و جشنها
این رقص بیشتر در مراسم سنتی، جشنهای عروسی و آیینهای فرهنگی ترکمنهای ایران اجرا میشود. همچنین در جشنهای ملی و نمایشهای فولکلور، بهعنوان نمادی از هویت ترکمنی، جایگاه ویژهای دارد. بنابراین اگر قصد سفر به ترکمن صحرا را دارید و میخواهید این رقص شگفتانگیز را از نزدیک ببینید، زمان سفرتان را با مراسم و جشنوارههای سنتی و مذهبی مردم ترکمن هماهنگ کنید:
- مراسم عروسی: در جشنهای عروسی، این رقص نمادی از شجاعت و عشق داماد نسبت به عروس شناخته میشود.
- مناسبتهای دینی و مذهبی: در جشنهای مذهبی و اسلامی، رقص خنجر یادبودی از وفاداری و ارادت به خداوند و اهل بیت محسوب میشود و با خواندن اشعار عرفانی و مذهبی همراه است.
- مراسم عید نوروز: مردم ترکمن در روزهای نوروز نیز از این رقص نمادین برای نشان دادن اتحاد و همدلی استفاده میکنند.
تاثیر فرهنگی و اهمیت رقص خنجر
رقص خنجر نهتنها یک هنر نمایشی محسوب میشود، بلکه وسیلهای برای انتقال فرهنگ و ارزشهای مردم ترکمن به نسلهای آینده است. همچنین این رقص حس، حس همبستگی اجتماعی را تقویت کرده و یادآور افتخارات و دلاوریهای تاریخی این قوم بوده است.
شما با دیدن این رقص ترکمنی با داستانهای حماسی این قوم آشنا میشوید. علاوهبر این، موسیقی و اشعار ترکمنی را در نهایت اصالت خود میشنوید و پوشش سنتی مردان ترکمنی را از نزدیک میبینید. بنابراین رقص خنجر ترکمن ها، فرهنگ و تاریخ مردم ترکمن را به صورت پیوسته و یکجا به شما معرفی میکند و آینه تمام نمای هنر و فرهنگ ترکمنی است.
نتیجهگیری
رقص خنجر ترکمن های ایران یکی از شاخصترین نمادهای فرهنگی این قوم به شمار میرود. این رقص با حرکات هماهنگ و نمایشی، داستانهای کهن جنگاوری و افتخار را زنده نگه میدارد و نشانگر هنر، قدرت و اصالت ترکمنها است. حفظ و گسترش این هنر سنتی، گامی مهم در پاسداری از میراث فرهنگی ایران محسوب میشود.
آفتاب کلوت به عنوان یکی از بهترین آژانسهای گردشگری ایران، امکان دیدن این رقص آیینی را برای مسافران خود فراهم کرده است. بنابراین شما میتوانید با رزرو تورهای ترکمن صحرا با این مراسم زیبا و سنتی آشنا شوید و از دیدن آن لذت ببرید. برای دیدن سایر تورهای داخلی کلوت میتوانید با کارشناسان کلوت تماس بگیرید: 02152827000
